Przejdź do treści
Jak dobrze wybierać: internet, dom, pakiety medyczne i ubezpieczenia
Zdrowie i uroda

Geny mogą przesunąć początek alzheimera nawet o 10 lat

Geny mogą przesunąć początek alzheimera nawet o 10 lat

Osoby z dodatkową kopią genu APP, w tym z zespołem Downa, są szczególnie narażone na wczesnego alzheimera, ale wiek pierwszych objawów bywa u nich bardzo różny. Międzynarodowy zespół badaczy wskazał geny, które pomagają to wyjaśnić: w skrajnych przypadkach różnica sięga około dekady.

Ta sama zmiana, różny wiek zachorowania

Gen APP zawiera instrukcję budowy białka, z którego powstaje beta-amyloid. Jego gromadzenie się w mózgu to jedna z głównych cech alzheimera. Dodatkowa kopia genu zwiększa produkcję tego białka i sprzyja rozwojowi choroby w stosunkowo młodym wieku. Dotyczy to osób z zespołem Downa, które zwykle mają trzy kopie chromosomu 21, a także rzadkich nosicieli duplikacji fragmentu z genem APP, u których zespołu Downa nie ma.

Mimo wspólnej przyczyny pierwsze objawy pojawiają się zwykle między 40. a 65. rokiem życia. Dotąd nie wiedziano dobrze, skąd te różnice.

Co sprawdzili naukowcy

Badanie, kierowane m.in. przez Instytut Badań Sant Pau (IR Sant Pau) w Barcelonie, ukazało się w czasopiśmie „Alzheimer’s & Dementia”. Przeanalizowano dane kliniczne i genetyczne 1057 osób: 957 z zespołem Downa i 100 z duplikacją genu APP.

Badacze uwzględnili gen APOE, jeden z głównych czynników genetycznych związanych z alzheimerem, oraz 77 innych wariantów powiązanych z ryzykiem choroby. Połączyli je w wynik ryzyka genetycznego, który pokazuje łączny efekt wielu drobnych wpływów. Wnioski były następujące:

  • allel APOE ε2 wiązał się z późniejszym początkiem choroby,
  • allel APOE ε4 oraz większe obciążenie wariantami ryzyka wiązały się z wcześniejszym początkiem,
  • wzorce były podobne w obu badanych grupach,
  • wielkość duplikacji APP ani obecność innych zduplikowanych genów chromosomu 21 nie miały istotnego związku z wiekiem zachorowania.

Dziesięć lat różnicy

Po zestawieniu APOE z wynikiem ryzyka genetycznego oszacowano, że mediana wieku początku choroby może różnić się o około 10 lat między osobami o najniższym i najwyższym ryzyku. U nosicieli duplikacji APP wynosiła 49,4 roku dla profilu najwyższego ryzyka i 58,8 roku dla najniższego (różnica 9,4 roku). W grupie z zespołem Downa było to odpowiednio 50,1 i 60,1 roku.

Autorzy podkreślają, że to wyniki modeli statystycznych porównujących skrajne profile. Nie pozwalają one dziś precyzyjnie przewidzieć, kiedy zachoruje konkretna osoba. Analiza wskazała też szlaki biologiczne związane z metabolizmem beta-amyloidu i angiogenezą, czyli tworzeniem nowych naczyń krwionośnych. U osób z zespołem Downa zauważono dodatkowo powiązanie z endocytozą, czyli pobieraniem substancji z otoczenia przez komórki.

– Gen o tak silnym działaniu jak dodatkowa kopia APP nie przesądza całkowicie o tym, kiedy choroba się ujawni – wyjaśnia dr Olivia Belbin z IR Sant Pau.

Co to oznacza w praktyce

Dla zwykłego czytelnika to na razie wiedza naukowa, nie gotowa metoda diagnostyczna. Badacze zaznaczają, że potrzeba dalszych prac, zanim wyniki trafią do praktyki klinicznej. Trzeba m.in. sprawdzić, czy te warianty wpływają na moment zmian w biomarkerach alzheimera i na ile dodanie informacji genetycznych poprawia indywidualne prognozy.

Znaczenie może jednak być większe w przyszłości. Osoby z zespołem Downa żyją też w Polsce, a ryzyko wczesnego alzheimera jest u nich istotnym tematem opieki. Lepsze rozumienie czynników opóźniających lub przyspieszających chorobę może pomóc w doborze uczestników badań nad profilaktyką i w ustaleniu, kiedy interwencja ma największy sens. Autorzy zwracają też uwagę, że dziedziczne i sporadyczne formy alzheimera mają wspólne mechanizmy biologiczne, więc wnioski mogą z czasem przydać się szerzej. Obecnie nie wynika z tego jednak żadna zmiana zaleceń ani rutynowych badań w Polsce czy w UE.

Źródło: Medical Xpress – „Genetics can make a 10-year difference in the onset of Alzheimer’s disease”

Czytaj także

Przejdź
cycnesa.org lacatedralstudios.org gayer.com.pl